Een iaito kopen

laatst geupdate op 25 april 2013

Gefeliciteerd! Na enkele maanden trainen met een bokken heb je van je sensei groen licht gekregen om uit te kijken naar een iaito! Dit artikel is speciaal voor jou geschreven om je te helpen met je zoektocht.

The Samurai Workshop is een goede bekende en trouwe leverancier van diverse iaido dojo aangesloten bij de Nederlandse Kendo Renmei (NKR). De kans is dus best groot dat je mede studenten al met een iaito van The Samurai Workshop / Kaneie Sword Art trainen!

De allereerste tip is om je keuze niet alleen te maken. Praat met je leraar en met je medestudenten. Die hebben je tenslotte de eerste paar keer zien stuntelen met je bokken en hebben een goed idee waar jouw zwakke punten liggen.
Voordat je een goed zwaard kunt kiezen zul je eerst moeten achterhalen wat voor jouw het meest geschikt is. Hier hebben we het met name over de lengte en het gewicht maar ook over de balans. Dit is weliswaar een beetje abstract maar zeerzeker niet minder belangrijk.

The Samurai Workshop is ook regelmatig aanwezig op NKR evenementen (ishido cup or kampioenschappen) dus als je de mogelijkheid hebt, kom langs om wat zwaarden uit te proberen. Samen met een medestudent of sensei kunnen we zeerzeker een goed beeld vormen wat jij nodig hebt. Je kunt ook een afspraak maken om eens naar Eindhoven te komen. We verwelkomen je graag met een kop koffie of thee en een heleboel zwaarden!


De tweede tip is om geen overhaaste beslissing the nemen. Sowieso, bestel niet alvorens je voldoende kennis hebt vergaard om de juiste kwaliteit te kunnen herkennen. Op internet is waarschijnlijk zo'n 90% van de verkochte zwaarden totaal niet geschikt voor serieuze training in iaido, iaijutsu of kenjutsu maar uitsluitend geschikt als decoratief object.
Ja het is ontzettend leuk zo'n zwaard maar een verkeerd zwaard komt je training niet ten goede. Het kan zelfs zo zijn dat je het niet eens mag gebruiken in je dojo.


De derde en laatste tip voordat we echt gaan beginnen aan het artikel is om het uiterlijk altijd op de laatste plek te zetten. Van de diverse aspecten (kwaliteit, balans, gewicht, lengte en veiligheid) staat uiterlijk echt op de allerlaatste plaats. Een mooi zwaard waarmee niet getraind kan worden is weggegooid geld.

Helaas geldt deze laatste tip ook voor bestellen via het internet. Misschien heb je de keuze uit allerlei mooie tsuba, fuchi & kashira, saya en tsuka-ito maar heb je geen invloed op het gewicht of balans. Iedere ervaren iaidoka kan beamen dat 50 gram erg veel kan uitmaken gedurende je training. Eenmaal besteld kun je het lastig terugsturen aangezien het speciaal voor jou is gemaakt.



De nagasa

De effectieve lengte van het snijdende stuk van een zwaard duiden we aan met nagasa. Deze wordt meestal gemeten in de Japanse maten shaku en bu. Net als in Europa werken de Japanners ook met een metrische maatgeving. Een enkele shaku is 30.3 centimeter en een bu is 3.03 centimeter.

Jouw ideale zwaardlengte is van diverse factoren afhankelijk; de lengte van het bovenlichaam en van de armen zijn hierbij belangrijker dan je algehele lengte.
Het belangrijkst is dat je de nukitsuke of nuki-uchi (de eerste trekking) zonder al te veel problemen en zonder heupbeweging kunt uitvoeren. Misschien dat het iaito zwaardblad een klein beetje tegen de saya zal schuren maar uiteindelijk streef je ernaar het zwaard volledig geruisloos te kunnen trekken.
Ieder contact van het zwaardblad met de saya vertelt je dat je techniek nog niet helemaal correct is. Een geslepen zwaard snijdt immers dwars door het hout van de saya; iets wat je je totaal niet kunt permiteren gezien de positie van je linkerhand.

Kost de nukitsuke te veel moeite of krijgt je de kissaki (punt) niet goed uit de saya. Dan is het zwaard waarschijnlijk te lang. Omgekeerd is een zwaard te kort wanneer het totaal geen moeite kost of wanneer saya-biki niet noodzaaklijk is. Een zittende kata kan hierbij een goede test zijn.

Probeer met bovenstaande gedachte ook eens noto (het terugsteken van het zwaard in de saya). Let wel dat zowel de flexibiliteit van je rechtpols en de controle van je linkerhand op de saya nog niet zover zijn ontwikkeld. Dit komt pas met enkele maanden trainen met een iaito dus maak je daarover nog niet te veel zorgen.

Houdt het zwaard met een lichte grip vast en probeer het zwaard zo horizontaal mogelijk te houden tijdens de noto. Als je het zwaard kunt terugsteken zonder je arm te veel naar boven en naar buiten te bewegen dan heb je mogelijk de juiste lengte.

Een iets minder betrouwbare methode is het zwaard ontspannen langs je lichaam te houden en een zwaard te selecteren waarvan de punt enkele centimeters boven de grond hangt. Echter wanneer je armen iets korter zijn (of je benen wat langer) eindig je al snel met een te lang zwaard.



Het gewicht

Een zwaardslag kan het beste vergeleken worden met een slinger. Een kleine toename in het totale gewicht betekent het tien- à twintigvoudige aan kracht op de punt. Dit geeft een krachtigere slag maar betekent ook dat er meer kracht nodig is om het zwaard weer te stoppen.

Uit ervaring kunnen we vertellen dat voor veel mannen het ideale gewicht ergens tussen de 900 en 1000 gram ligt (gewogen zonder saya). Voor onze samurai'innetjes ligt dat ongeveer 50 - 100 gram lager. Lichaamsbouw en zwaardlengte zijn hierbij de grootste bepalende factor. Ook iaito van 700 gram of zelfs 1200 gram komen voor.

Bij een zwaard wat te licht is krijg je weinig tot geen feedback waardoor je het zwaard niet goed kunt hanteren. Bewegingen worden daardoor wat meer ongecontrolleerd en minder nauwkeurig.
Bij een te hoog gewicht kun je het zwaard moeilijk stoppen en bestaat de kans op blessures. Iaido kata zijn vaak repetitief waarbij kans op een 'repetitive strain injury' serieus in de gaten gehouden dient te worden. Een 'tenniselleboog' komt vaker voor dan je denkt!


Leuk om te weten is dat antieke Japanse zwaarden vaak wat zwaarder zijn. Oude zwaarden welke vele polijstingen achter de rug hebben kunnen weliswaar 900 gram wegen maar over het algemeen zijn weinig gebruikte / vers gesmede zwaarden zeker boven de 1100 gram.
Deze zwaarden hebben ook vaak geen bo-hi (groef ter verlichting van het zwaard) wat toch minimaal 100 gram kan schelen. Deze zwaarden werden daadwerkelijk gebruikt in gevechten waarmee een dikker zwaard dus gewoonweg langer meeging! Er zijn zelfs antieke Japanse zwaarden te vinden welke boven de 1400 - 1500 gram uitkomen!



Het handvat

Het handvat van een japans zwaard wordt tsuka genoemd. Dit wordt gemaakt door twee plankjes precies te vormen naar de nakago (tang) van het losse zwaardblad. Deze worden gelijmd en uiteindelijk verzekerd middels een bamboe pin (mekugi).
Vanwege deze vrij simpele constructie is de tsuka wellicht wel het meest cruciale onderdeel van een Japans zwaard. Problemen of defecten in het handvat kunnen levensgevaarlijke situaties veroorzaken.

Naast een goede contructie zonder barsten zul je op zoek moeten naar jouw ideale handvat lengte. Volgens de Japanse zwaardtraditie dient de tsuka ongeveer 2.5 maal de breedte van de hand te zijn (of twee handen en twee vingers). Is je handvat groter dan volgens bovenstaande regel dan is het gewoonweg te lang.

Vergeet niet dat de technieken welke geoefend worden zijn bedacht in een bepaalde plaats en periode in het oude Japan. De iaido stijl welke je beoefent is hierdoor gebonden aan de unieke zwaardgeometrieën van de plaats en tijd waarin de school is gesticht.

Wanneer het zwaard veel afwijkt van de zwaarden uit deze periode dan zullen je technieken niet correct uitgevoerd kunnen worden. Je kunt dit het beste vergelijken met tennissen met een squashracket, honkbalknuppel of hockeystick.

De dikte van het handvat is een kwestie van smaak en het formaat van je handen. Je pinken en ringvingers bepalen je teno-uchi ~ je grip op het zwaard. Het is dus wel belangrijk dat deze vingers het handvat goed kunnen omsluiten.


Regelmatig zien we termen als full tang voorbij komen. Een 'full tang' nakago is niet van belang voor de stevigheid van een zwaard. Mits goed gemonteerd is zelfs een korte nakago (15-20 cm) vastgehouden door een enkele mekugi pin meer dan voldoende.

De kwaliteit van het handvat is vaak te herkennen aan de tsukamaki (knoping). Het is van groot belang dat de kruisingen bijna niet van hun plaats te krijgen zijn. Een andere punt om de kwaliteit te beoordelen is de netheid van de diamant vormen. Zijn deze mooi gelijk dan is het geknoopt door iemand die wist waar hij mee bezig was.
Een klein detail in de tsukamaki is dat de kruisingen om-en-om dienen te gebeuren (rechts over links, links over rechts etc). Gebeurt dat niet dan zal bij het scheuren van de tsukaito, het gehele handvat in één keer ontrafelen, met alle gevaren van dien.


voorbeeld van een eenzijdig geknoopt handvat

Moeilijker zichtbaar zijn zogenaamde hishigami (letterlijk vertaald: ruit-papier). Dit zijn papieren driehoekjes welke gebruikt worden om de kruisingen en ruitvorm te ondersteunen. De hishigami worden platgeslagen zodat deze de structuur van de samegawa (roggehuid onder de knoping) aanneemt en de ito goed vasthoudt op zijn plaats. Dit resulteert in een strakke tsukamaki welke niet losser raakt tijdens je training.

Heb je enige twijfel over een van deze punten dan is het zwaard niet geschikt om mee te trainen.



'Wallhangers', goedkope chinese productie zwaarden en meer

"Het is niet alles goud dat blinkt" geldt zeerzeker voor het aanschaffen van zwaarden op internet. Mooie plaatjes en mooie woorden als 'traditioneel gepolijst', '100x gevouwen staal' en 'full tang' zijn vaak niet meer dan loze marketingtermen.

Ondanks dat smederijen delen van het productieproces kunnen industrialiseren zal een groot deel altijd handwerk blijven. De kwaliteit van het staal is misschien zeer belangrijk, maar het zijn de montering en kwaliteit van tsukamaki welke de veiligheid van een iaito bepalen. Kies liever voor een tweedehandse (Japanse zink aluminium) iaito van een medestudent uit je dojo dan een goedkoop zwaard van nog geen 200 euro via een obscure website, of nog erger, via ebay or marktplaats.

Het is bijna niet mogelijk om voor zo'n laag budget een goed zwaard te produceren. Het is niet erg om concessies te doen om de prijs te drukken maar niet op het gebied van stevigheid en veiligheid.




Rekening houden met de toekomst

Een meubelmaker heeft verstand van hout, een autohandelaar van auto's en een computer verkoper van hardware.

Helaas werkt het voor zwaarden anders en hebben de meeste zwaardverkopers geen enkel idee van wat ze aan het doen zijn. Wat basis kennis van het internet geplukt en via marktplaats of een simpele 123 website zwaarden verkopen.

Je mag verwachten van een serieuze leverancier van zwaarden dat deze voor jouw neus een zwaard binnen enkele tellen uit elkaar haalt en je precies vertelt en laat zien waar ieder onderdeel voor staat.

Kan (en wil) deze persoon je helpen wanneer het zwaard slijtage gaat vertonen na enkele maanden (of jaren)? Een ratelende tsuba of misschien hoor je wel een tik in het handvat tijdens iedere slag. Wat gebeurt er als de knoping (tsuka-maki) scheurt, de saya barst of the kashira los gaat zitten?

En misschien nog wel het belangrijkste: Heeft deze verkoper de kennis om het zwaard te controleren of het zwaard kwalitatief in orde en veilig is? Als hij niet de juiste kennis heeft, hoe kan hij dan weten of zijn producten wel in orde zijn?

Saya restoration - split saya
Reparatie van een gespleten saya



Conclusie

Van de ervaren iaidoka zijn er maar zeer weinig die nog steeds met hun eerste zwaard trainen. Dat toont enigszins hoe moeilijk de keuze voor een eerste iaito nu eigenlijk is. Het gemakkelijkst is om gewoon wat zwaarden te proberen, van je leraar, je medestudenten of wanneer je de mogelijkheid hebt, een goede leverancier van budo trainingsmateriaal.

Dit document zal van tijd tot tijd aangepast worden met nieuwe feedback en ervaringen. Mis je iets in het artikel, laat het ons weten! Mocht je desondanks nog vragen hebben dan kun je altijd contact met ons opnemen. Train hard en veilig!

Domo arigato gozaimashita!