Onderhoud van een Japans samoerai zwaard

Laatst geupdate op 27-8 2013


[ foto''s volgen snel!! ]

Het schoonmaken van je katana, wakizashi, tanto of ander Japans wapen is van ontzettend groot belang voor het behoud. Dus om je zwaard in optimale conditie te houden is het een goede gewoonte het regelmatig schoon te maken en in de olie te zetten. Het koolstofstaal wat gebruikt voor Japanse zwaarden is namelijk zeer gevoelig voor oxidatie en corrosie. Scheikundig betekent dit dat de ijzer elementen van het staal gaan reageren met zuurstof in de lucht. Het ijzer wordt dan omgezet in ijzeroxide wat in de volksmond bekend staat als roest.

Een laagje olie zorgt ervoor dat het staal niet direct in aanraking staat met lucht. Verder kunnen vocht en zuren ook een corrosie veroorzaken op het ijzer. Het is dus belangrijk om deze te verwijderen alvorens de olielaag aangebracht wordt.
Bij zwaarden welke alleen ter display gebruikt worden is 2 of 3 keer per jaar voldoende. Echter kunnen externe factoren de olie sneller doen opdrogen of vervuilen. Wanneer het zwaard bijvoorbeeld op een vensterbank boven een radiator staat zal de olie sneller opdrogen. De olie kan ook stof aantrekken welke op zijn beurt weer vocht kan aantrekken. Het is dus raadzaam om eens in de zoveel tijd eens te kijken hoe het zwaard erbij staat. Wacht niet te lang met het schoonmaken want eenmaal aan het roesten is het erg moeilijk om dit proces te stoppen!

Zowel bij traditionele snijoefeningen als bij 'backyard cutting' is het raadzaam om een doekje bij de hand te houden om vocht en zuren direct te verwijderen van het blad. Na snijden dient men het blad schoon te maken en in de olie te zetten. Klaar voor de volgende keer. Het is niet nodig om het zwaard volledig uit elkaar te halen om het schoon te maken.


Benodigdheden

- Schone katoenen doek (fijne vezel) voor het schoonmaken
- Klein katoenen doekje voor het aanbrengen van de olie
- Choji olie (of een andere neutrale minerale olie)
- Uchiko poeder bal
- Evt een zwaard standaard


Onderhoud van een Japans zwaard

Verwijder de saya en plaats het zwaard tijdelijk op een veilige plaats. Het beste kun je het zwaard even stallen op het standaard of recht voor je neerleggen.

Vouw het doek op zodat je een klein vierkant kussentje hebt. Klop met de saya opening een paar keer stevig op het doekje om stof en houtvezels uit de saya te verwijderen. Tijdens het oefenen van noto (retourneren van het zwaard in de schede) wil het zwaard nog wel eens een houtvezels lossnijden. Leg nu de saya aan de kant en pak het zwaard met de rechter hand.

Ondersteun het blad met het opgevouwen doek en bekijk het blad voor eventuele aandachtpunten.
Met een schoon deel van het doek kun je nu de oude olie verwijderen van het blad. Omsluit het blad met de doek altijd vanaf de achterkant (mune) van het blad.

Beweeg met de doek langzaam omhoog van de habaki tot en met de kissaki. Gebruik eventueel een schoon deel van het doek als je doek te vuil wordt. Vergeet niet de hi schoon te maken.


Als het blad olievrij is kun door lichtjes op het blad te tikken met de uchiko bal de poeder aanbrengen op het blad. Uchiko poeder is gemalen slijpsteen waardoor het een licht polijstende werking heeft. Gebruik een schoon deel van het doel om vanaf de habaki omhoog te bewegen naar de kissaki. Het is raadzaam om iedere zijde apart te doen.  Omsluit het blad net zoals bij het schoonmaken het blad vanaf de mune-zijde maar druk maar aan een zijde op het blad. Je hebt zo minder kans om jezelf (door het doek heen) in de vingers te snijden en kunt ook zorgvuldiger te werk te gaan om geen plekken over te slaan.

Wanneer je beide zijden zijn gereinigd met de uchiko poeder kun je het blad wat beter bekijken. Als het goed is heb je nu geen verkleuringen meer veroorzaakt voor oude olie. Mocht je nog vlekjes zien welke mogelijk door vingerafdrukken of andere zuren veroorzaakt zijn dan kun je deze proberen te verwijderen met wat alcohol*. Let bij het schoonmaken vooral op de mune, aangezien die vaak wordt aangeraakt tijdens noto.
Herhaal eventueel het proces met de uchiko poeder. En bekijk het opnieuw.

Als laatste dien je het blad opnieuw in de olie te zetten. Doe enkele druppels olie op een schoon doekje en ga met een milde druk over het blad. Ook dit proces wordt weer gedaan vanaf de habaki naar de kissaki. Je kunt controleren of het blad goed in de olie staat door het onder een fel licht te houden. Op deze manier kun je duidelijk zien of je eventueel wat plekken hebt gemist. Als de olie te veel gaat klonteren op een bepaalde plek kan dat een indicatie zijn dat dit stuk niet helemaal vet vrij is. Alcohol kan helpen dit te verwijderen.

Het is de bedoeling dat de olie bijna niet zichtbaar is en dat er geen druppels op het blad zitten. Haal overtollige olie eraf met een doek of ga lichtjes over het blad met een stukje nugui-kami. Dit zal het meeste opnemen en nog steeds genoeg olie achterlaten op het blad.

Plaats nu het zwaard terug in de saya zonder het aan te raken (dus geen noto) en je bent weer klaar voor deze keer!




* In sommige gevallen zul je vlekjes zien welke door zuren zijn veroorzaakt. Alcohol kan sommige vlekken verwijderen. Echter, de standaard alcohol (methanol) van de drogist is aangelengd met water en kan roest veroorzaken. Raadpleeg eventueel een modelbouwen voor methanol van 99.5% of hoger. Een zeer goed (en goedkoop) alternatief voor alcohol van de drogisterij is isopropyl alcohol. Dit wordt in de industrie gebruikt voor het schoonmaken van elektrische componenten.



Tips

- Fruit-tameshigiri (meloenen, bananen, appels etc etc) kan heel erg leuk zijn maar vereist wel dan je het blad vervolgens met alcohol schoonmaakt. De suikers en zuren in het fruit kunnen al na een kwartier blijvende vlekken veroorzaken op het blad. 

- Het is altijd een goed moment om te controleren of de mekugi nog goed zijn. Een trillende tsuba of seppa is een teken dat je mekugi pinnen aan vervanging toe zijn.  Een andere mogelijkheid kan zijn dat je tsuka een barst heeft of dat je seppa vervangen moeten worden.

- Zet de spullen welke je nodig hebt klaar voordat je begint. Mocht je toch iets zijn vergeten, plaats dan het zwaard terug in de schede. Laat het zwaard nooit onbeheerd open achter .

- Zorg voor voldoende ruimte om je heen. Naast beschadigingen aan het blad of schede is het ook gemakkelijk schade aan je omgeving te veroorzaken.