Katana onderdelen
Elk specifiek onderdeel van het Japanse zwaard heeft zijn eigen verhaal, historie en functie. In de documenten op TheSamuraiWorkshop.com worden vaak de Japanse benamingen gebruikt om een specifiek onderdeel aan te duiden. Dit kan voor de beginnende samurai soms wat verwarring verookzaken. Hieronder een overzicht van de meestgebruikte termen.
link: content/bibliotheek/katana-onderdelen/content_id=19
Gebruikte termen
Volgt snel!
link: content/bibliotheek/gebruikte-termen/content_id=22
Onderhoud van een katana
[ foto's volgen snel!! ]
Om je zwaard in optimale conditie te houden is het een goede gewoonte het regelmatig schoon te maken en in de olie te zetten. Het staal wat gebruikt voor Japanse zwaarden is gevoelig voor oxidatie en corrosie. Scheikundig betekent dit dat de ijzer elementen van het staal gaan reageren met zuurstof in de lucht. Het ijzer wordt dan omgezet in ijzeroxide wat in de volksmond bekend staat als roest.
Een laagje olie zorgt ervoor dat het staal niet direct in aanraking staat met lucht. Verder kunnen vocht en zuren ook een corrosie veroorzaken op het ijzer. Het is dus belangrijk om deze te verwijderen alvorens de olielaag aangebracht wordt.
Bij zwaarden welke alleen ter display gebruikt worden is 2 of 3 keer per jaar voldoende. Echter kunnen externe factoren de olie sneller doen opdrogen of vervuilen. Wanneer het zwaard bijvoorbeeld op een vensterbank boven een radiator staat zal de olie sneller opdrogen. De olie kan ook stof aantrekken welke op zijn beurt weer vocht kan aantrekken. Het is dus raadzaam om eens in de zoveel tijd eens te kijken hoe het zwaard erbij staat. Wacht niet te lang met het schoonmaken want eenmaal aan het roesten is het erg moeilijk om dit proces te stoppen!
Zowel bij traditionele snijoefeningen als bij ‘backyard cutting’ is het raadzaam om een doekje bij de hand te houden om vocht en zuren direct te verwijderen van het blad. Na snijden dient men het blad schoon te maken en in de olie te zetten. Klaar voor de volgende keer. Het is niet nodig om het zwaard volledig uit elkaar te halen om het schoon te maken.
Benodigdheden
- Schone katoenen doek (fijne vezel) voor het schoonmaken
- Klein katoenen doekje voor het aanbrengen van de olie
- Choji olie (of een andere neutrale minerale olie)
- Uchiko poeder bal
- Evt een zwaard standaard
Onderhoud van een Japans zwaard
Verwijder de saya en plaats het zwaard tijdelijk op een veilige plaats. Het beste kun je het zwaard even stallen op het standaard of recht voor je neerleggen.
Vouw het doek op zodat je een klein vierkant kussentje hebt. Klop met de saya opening een paar keer stevig op het doekje om stof en houtvezels uit de saya te verwijderen. Tijdens het oefenen van noto (retourneren van het zwaard in de schede) willen het zwaard nog wel eens een houtvezels lossnijden. Leg nu de saya aan de kant en pak het zwaard met de rechter hand.
Ondersteun het blad met het opgevouwen doek en bekijk het blad voor eventuele aandachtpunten.
Met een schoon deel van het doek kun je nu de oude olie verwijderen van het blad. Omsluit het blad met de doek altijd vanaf de achterkant (mune) van het blad.
Beweeg met de doek langzaam omhoog van de habaki tot en met de kissaki. Gebruik eventueel een schoon deel van het doek als je doek te vuil wordt. Vergeet niet de hi schoon te maken.
Als het blad olievrij is kun door lichtjes op het blad te tikken met de uchiko bal de poeder aanbrengen op het blad. Uchiko poeder is gemalen slijpsteen waardoor het een licht polijstende werking heeft. Gebruik een schoon deel van het doel om vanaf de habaki omhoog te bewegen naar de kissaki. Het is raadzaam om iedere zijde apart te doen. Omsluit het blad net zoals bij het schoonmaken het blad vanaf de mune-zijde maar druk maar aan een zijde op het blad. Je hebt zo minder kans om jezelf (door het doek heen) in de vingers te snijden en kunt ook zorgvuldiger te werk te gaan om geen plekken over te slaan.
Wanneer je beide zijden zijn gereinigd met de uchiko poeder kun je het blad wat beter bekijken. Als het goed is heb je nu geen verkleuringen meer veroorzaakt voor oude olie. Mocht je nog vlekjes zien welke mogelijk door vingerafdrukken of andere zuren veroorzaakt zijn dan kun je deze proberen te verwijderen met wat alcohol*.
Herhaal vervolgens het proces met de uchiko poeder. En bekijk het opnieuw.
Als laatste kun je het blad opnieuw in de olie zetten. Doe enkele druppels olie op een schoon doekje en ga met een milde druk over het blad. Ook dit proces wordt weer gedaan vanaf de habaki naar de kissaki. Je kunt controleren of het blad goed in de olie staat door het onder een fel licht te houden. Op deze manier kun je duidelijk zien of je eventueel wat plekken hebt gemist.
Plaats nu het zwaard terug in de saya zonder het aan te raken (dus geen noto) en je bent weer klaar voor deze keer!
* In sommige gevallen zul je vlekjes zien welke door zuren zijn veroorzaakt. Alcohol kan sommige vlekken verwijderen. Echter, de standaard alcohol (methanol) van de drogist is aangelengd met water en kan roest veroorzaken. Raadpleeg eventueel een modelbouwen voor methanol van 99.5% of hoger.
Tips
- Fruit-tameshigiri (meloenen, bananen, appels etc etc) kan heel erg leuk zijn maar vereist wel dan je het blad vervolgens met alcohol schoonmaakt. De suikers en zuren in het fruit kunnen al na een kwartier blijvende vlekken veroorzaken op het blad.
- Het is altijd een goed moment om te controleren of de mekugi nog goed zijn. Een trillende tsuba of seppa is een teken dat je mekugi pinnen aan vervanging toe zijn. Een andere mogelijkheid kan zijn dat je tsuka een barst heeft of dat je seppa vervangen moeten worden.
- Zet de spullen welke je nodig hebt klaar voordat je begint. Mocht je toch iets zijn vergeten, plaats dan het zwaard terug in de schede. Laat het zwaard nooit onbeheerd open achter .
- Zorg voor voldoende ruimte om je heen. Naast beschadigingen aan het blad of schede is het ook gemakkelijk schade aan je omgeving te veroorzaken.
link: content/bibliotheek/onderhoud-van-een-katana/content_id=23
Zwaarden en staalsoorten
Staal is één van de oudste gebruikte metaallegeringen . Diverse technieken voor het hardste en beste staal zijn bekend over de gehele wereld. Het basis element van elk gebruikte staal is IJzer (Fe). Omdat ijzer van nature een zeer zacht materiaal is wordt er koolstof (C ~carbon) aan toegevoegd. Deze combinatie zorgt ervoor dat het gecreëerde staal harder en minder buigzaam wordt. De algemene regel is: hoe meer koolstof in het staal, des te harder het wordt. Staal heeft over het algemeen tussen de 0.2% en 2,0% koolstof.
In de laatste paar honderd jaren heeft de moderne wetenschap niet stilgestaan en nieuwe chemische combinaties ontdekt met elk zijn eigen unieke eigenschappen. Enkele voorbeelden welke voor zwaarden en messen gebruikt worden zijn o.a. RVS (roestvast staal) en siliconenstaal.
Naast deze basis principes zijn er nog andere technieken welke voor een beter hardheid en flexibiliteit zorgen.
Tamahagane
De vertaling van deze Japanse term is letterlijk: "Juwelen staal". Het zwarte ijzerzand en koolstof (houtskool) wordt gemengd in een traditionele laagoven van klei (Tatara) waarbij de temperatuur nooit boven het smeltpunt van het ijzer komt. Het blok erts wat uit de Tatara geboren wordt is Tamahagane. Omdat de Tamahagane qua koolstofverspreiding nog te onzuiver is wordt de Tamahagane in kleine stukjes gehakt. Deze stukjes worden gesorteerd op concentratie van koolstof (te zien aan de kleur en glans).
Japanse Tamahagane wordt onder streng toezicht van de Japanse overheid gefabriceerd. Het mag nimmer verkocht worden aan een niet-geregistreerde smid of worden geëxporteerd naar buitenlandse smeden.
Er zijn smederijen welke dezelfde traditionele Japanse technieken gebruiken om ‘Tamahagane-staal' te creëren. We spreken hier dus wel over ‘Tamahagane-staal' maar nooit over Tamahagane.
Echter zijn er ook veel bedrijven welke de term Tamahagane gebruiken uit commercieel oogpunt. Zowel de productie van dit staal als de bewerking hiervan hebben geen enkele relatie met Tamahagane.
Industrieel staal (Carbon staal, verenstaal, RVS etc)
Moderne wetenschappen hebben ervoor gezorgd dat de koolstof/ijzer verhouding van industrieel staal tot op de één honderdste procent nauwkeurig bepaald kan worden.
Hoewel er meerdere staal-standaarden zijn is een van de meest gebruikte industriële standaarden de AISI standaard. De AISI standaard is bedacht door de gelijknamige Amerikaanse vereniging van industriële staalproducenten.
De AISI standaard vertelt naast de chemische samenstelling ook de specifieke eigenschappen van het staal zoals hardheid, flexibiliteit, schokbestendigheid en meer.
http://en.wikipedia.org/wiki/American_Iron_and_Steel_Institute
http://en.wikipedia.org/wiki/AISI_steel_grades
Carbon staal
Dit type staal is het meest gebruikte staal op de wereld. De basis combinatie van ijzer en koolstof maakt het geschikt voor bijna alle toepassingen. Aan deze combinatie wordt ook mangaan (Mn) toegevoegd wat het staal extra hard maakt zonder in te leveren op flexibiliteit. Het mangaan zorgt voor een betere weerbaarheid tegen corrosie en oxidatie, de grootste vijand van stalen. Carbon staal is dan ook het meest gebruikte staal voor zwaarden. Het grootste nadeel van dit staal is dat het goed onderhouden moet worden om roest en corrosie te voorkomen.
AISI 1045 of lager
Dit staal is eigenlijk te zacht om een scherp snijvlak te behouden. Echter is de kans dat het staal zal breken erg klein vanwege het lage koolstof gehalte. Messen en zwaarden van 1045 zijn gemakkelijk te slijpen maar zullen ook redelijk snel diezelfde scherpheid verliezen.
AISI 1050
AISI 1050 is zeer geschikt voor katana in het instapsegment. Perfect geschikt voor mensen die weinig snijoefeningen doen. Met een reep ‘strop'-leer kun je je 1050 katana binnen 10 minuutjes weer vlijmscherp krijgen zonder al te veel moeite.
AISI 1060
Vanaf deze hardheid zul je serieuze ‘cutters' vinden. Een perfect hard snijvlak met een hoge flexibiliteit. Het wordt niet snel bot en is gemakkelijk te slijpen. Veel serieuze zwaarden worden van dit staal gemaakt.
AISI 1075
Katana van AISI 1075 zijn 100% gemaakt voor snijoefeningen. Gelukkig biedt de AISI 1075 een grotere flexibiliteit zodat je een kleine kans hebt op beschadigingen bij een verkeerde slag.
AISI 1095
Het perfecte staal voor katana welke gebruikt worden voor volledige Tameshigiri. Zelfs de zwaarste Tameshigiri met opgerolde Tatami-omote met een bamboe kern vormt geen probleem voor katana met een AISI 1095 hardheid. Bij deze hardheid zul je serieus op je techniek moeten gaan letten wil je het zwaard niet beschadigen middels snijoefeningen.
Siliconen staal
'Spring steel' oftewel verenstaal is een relatief jonge legering. Het wordt nog steeds gebruikt voor autoveringen en andere elastische onderdelen. Het idee hierachter is dat een extra silicium element (Si) voor een flexibele verbinding tussen de koolstof en ijzer elementen zorgt. Dit maakt het staal dus extra flexibel zonder in te leveren op hardheid. Net zoals bij Carbon staal wordt hier mangaan aan toegevoegd. Kortom een uitstekend staal met een ‘ontraditioneel' sausje.
AISI 9255/9260
Dit staal is vergelijkbaar met AISI 1060 staal maar heeft een grotere foutmarge in het staal door de toegevoegde elastische siliconen elementen. Het is uitstekend geschikt voor snijoefeningen.
RVS
Aan ‘roestvast staal' worden de elementen Chroom (Cr) en Nikkel (Ni) toegevoegd. De belangrijkste eigenschappen van de extra elementen is de bescherming tegen corrosie en oxidatie (roest) en een erg hard en gemakkelijk te polijsten oppervlak. Een bijwerking is dat het staal zodanig hard wordt zonder enige flexibiliteit (dus erg breekbaar). Voor kleine messen of scheerapparaten vormt dit geen probleem en is dit zelfs een erg goede eigenschap.
Door de hardheid van RVS is het blad vlijmscherp te slijpen en houdt deze scherpte ook langdurig vast. Voor zwaarden is dit totaal ongeschikt omdat een simpele klap het blad kan breken.
Voor iaito (ongeslepen zwaard) wordt tegenwoordig wel vaker een speciale RVS legering gebruikt. Dit staal heeft wel specifieke toevoegingen gekregen zodat het veel minder stel breekt. Het blijft echter niet geschikt om geslepen te worden en / of fysiek contact mee te hebben.
Voorbeeld van een goedkope RVS katana:
http://www.youtube.com/watch?v=z18X1jmj15w
Aluminium
Aluminium is een non-magnetische metaallegering . In de vechtsport worden zwaarden van dit materiaal vanwege het lage gewicht gebruikt voor demonstraties en stijlvormen. Er is vrijwel geen onderhoud nodig en is ook ongevoelig voor corrosie en oxidatie. Het metaal is echter vanwege de zachtheid niet geschikt om geslepen te worden.
link: content/bibliotheek/zwaarden-en-staalsoorten/content_id=13
Tonen van een Japans zwaard
Bij het tentoonstellen van een Japans zwaard zijn er bepaalde tradities en gebruiken. In het oude Japan kon de manier waarop een zwaard getoond werd zelfs een diepe belediging of oorlogsverklaring zijn.
Bijvoorbeeld word volgens traditie een zwaard nooit uit de schede getoond mits ten tijde van oorlogen. Tegenwoordig gebeurt dit wel vanuit decoratief oogpunt, echter zijn hier ook weer specifieke gebruiken voor. Hoewel er tegenwoordig waarschijnlijk weinig mensen (buiten Japan) echt beledigd zullen raken wanneer een zwaard foutief getoond wordt is het toch handig om de volgende zaken in acht te nemen.
- Plaats het zwaard niet met het handvat (tsuka) naar rechts. Dit geldt voor zowel een geopend als gesloten zwaard. Het handvat aan de rechterzijde toont aan dat je wantrouwend bent naar je gasten. Het zwaard is op deze manier namelijk in één handeling te grijpen voor een verdediging/aanval (voor rechtshandigen).
- Plaats het zwaard niet in één lijn met het middenpunt van een kamer en de deur. Een zwaard recht achter je bureaustoel terwijl je gezicht naar de deur is gericht toont een wantrouwend gedrag naar je gasten.
- Maak het zwaard onklaar; verwijder saya, tsuka, tsuba, seppa (en evt habaki). Op deze manier kan het blad zowel naar links als naar rechts (links nog steeds gebruikelijk!) getoond worden. De losse onderdelen kunnen wel samen getoond worden.
- Toon het blad in Shirasaya in plaats van Koshirae (volledig geassembleerd -> strijdklaar). Ten tijde van vrede werden zwaarden volledig gedemonteerd en in een Shirasaya (houten/bamboe handvat + schede) bewaard.
Het tonen van Daishō (zwaardenset)
Daishō kan vertaald worden als ‘klein en groot’ en wordt gebruikt bij een set van twee zwaarden. In de Nitō-ryu kendo stijl spreken we dan over de combinatie van een katana (daitō) en een shōtō (wakizashi). Echter wordt de term daishō tegenwoordig ook gebruikt en een set van drie (Tanto, Wakizashi en Katana) te beschrijven.
Er zijn verschillende meningen over hoe een daishō getoond dient te worden:
Volgens de principes van Kendō plaatst men de katana boven, omdat deze als eerste in de obi (riem) geplaatst wordt. Echter bij o.a. de vorm Toyama-ryū battōdō is dit proces omgedraaid en wordt de Wakizashi eerst in the obi geplaatst.
Aangezien de tradities tussen de diverse battōdō / battōjutsu scholen aardig wat verschillen lijkt hier geen goed of fout in te bestaan. Wel zijn alle scholen het er over eens: handvat naar links en snijvlak naar boven.
Uiteraard is iedereen vrij om te bepalen hoe zijn of haar zwaard komt te staan. Gelukkig zul je hier waarschijnlijk hoe dan ook weinig oorlogsverklaringen mee doen.
link: content/bibliotheek/tonen-van-een-japans-zwaard/content_id=14
